Uprawnienia do pełnienia funkcji kierownika
budowy
W nawiązaniu do pisma p.o. Głównego
Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 marca 2021 r., stanowiącego odpowiedź
na pismo Izby Architektów z dnia 4 marca 2021 r. znak 186/KRIA/2021/w w sprawie
pojawiających się wątpliwości w zakresie uprawnień stanowiących podstawę do
pełnienia funkcji kierownika budowy należy przybliżyć przepisy prawne w tym
zakresie, ponieważ wskazana odpowiedź dotyczyła wyłącznie uprawnień w
specjalności architektonicznej. Tymczasem osobami upoważnionymi do pełnienia
funkcji kierownika budowy są również osoby legitymujące się innymi uprawnieniami,
w tym szczególnie w specjalności konstrukcyjno-budowlanej.
Na wstępie należy przywołać przepis
art. 42 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2020
r., poz. 1333 z późn. zm.) zgodnie z którym, przy
prowadzeniu robót budowlanych, do kierowania którymi jest wymagane
przygotowanie zawodowe w specjalności techniczno-budowlanej innej niż posiada
kierownik budowy, inwestor jest obowiązany zapewnić ustanowienie kierownika
robót w danej specjalności. Ustawodawca nie wskazuje na specjalność wiodącą w
tym zakresie, co jest uzasadnione tym, iż będzie to uzależnione o przedmiotu
inwestycji. Inaczej będzie przedstawiała się sytuacja w przypadku budowy
obiektu kubaturowego, a inaczej w przypadku inwestycji drogowej, mostowej,
czy elektroenergetycznej.
Zorganizowanie procesu budowy, a w
szczególności zapewnienie objęcia kierownictwa budowy przez kierownika budowy,
tj. osobę posiadającą uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności i
zakresie co do planowanej inwestycji należy do obowiązków inwestora, co
potwierdza m.in. przepis art. 18 ust. 1 oraz art. 42 ust. 1 Prawa budowlanego.
Natomiast
dokonany przez inwestora wybór kierownika budowy kontrolowany jest przez organ
nadzoru budowlanego podczas przyjmowania oświadczenia o podjęciu przez tę osobę
pełnienia ww. funkcji. Wówczas to organ nadzoru posiadając dokumenty dotyczące
konkretnej inwestycji oraz uprawnienia budowlane osoby wykonującej samodzielną
funkcję kierownika budowy, ocenia poprawność wyboru dokonanego przez inwestora.
Przy
inwestycjach branżowych nie ma wątpliwości, iż kierownikiem budowy powinna być
osoba legitymująca się uprawnieniami w specjalności właściwej dla danej
inwestycji, czyli osoba z uprawnieniami drogowymi w przypadku inwestycji
drogowej, osoba z uprawnieniami mostowymi w przypadku, gdy przedmiotem
inwestycji jest budowa mostu, itd. Wątpliwości dotyczą wyłącznie rozgraniczenia
uprawnień architektonicznych i konstrukcyjno-budowlanych przy obiektach
kubaturowych. Z uwagi na brak legalnej definicji pojęcia ,,architektura
obiektu”, które nie zostało dotąd nigdzie zdefiniowane.
Analizując
przedmiotowe zagadnienie należy jednak wziąć pod uwagę, iż budowa obiektu
kubaturowego od chwili rozpoczęcia wymaga udziału profesjonalisty z uprawnieniami
w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Powołanie na stanowisko kierownika
budowy osoby z innymi uprawnieniami niż wskazane przesądzałoby
o konieczności równoczesnego zatrudniania inżyniera konstruktora.
Przedstawione
stanowisko można uzasadnić analizując obowiązki kierownika budowy, które
zostały określone m.in. w art. 22 Prawa budowlanego.
Podstawowym
obowiązkiem kierownika budowy jest kierowanie budową obiektu budowlanego w
sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę oraz przepisami, w tym
techniczno-budowlanymi.
Patrząc jedynie na te wybrane
obowiązki kierownika budowy, z całą stanowczością należy stwierdzić, iż osoba
posiadająca uprawnienia budowlane w innej specjalności niż
konstrukcyjno-budowlana nie jest upoważniona do dokonania oceny prawidłowości
wykonania robót konstrukcyjnych zgodnie z projektem, czy też warunkami
technicznymi. Osoba legitymująca się innymi uprawnieniami nie posiada bowiem
odpowiedniego przygotowania w powyższym zakresie. Można przyjąć, iż w tym
zakresie opierałaby się na opinii zatrudnionego jednocześnie kierownika robót
konstrukcyjnych, ale wówczas funkcja kierownika budowy nie polegałaby na
samodzielnej, fachowej ocenie zjawisk technicznych lub samodzielnym
rozwiązywaniu zagadnień technicznych. Zatem, osoba ta nie pełniłaby
samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, o której mowa w art. 12 ust. 1
Prawa budowlanego.
W
tym kontekście, nie można zgodzić się z pojawiającymi się poglądami, iż ,,kierowanie budową polega bardziej na
wykonywaniu czynności techniczno-organizacyjnych, niż na fachowej oceny zjawisk
technicznych w ramach określonej specjalności lub samodzielnym rozwiązaniu zagadnień
architektonicznych i technicznych.”
Przedstawiona
interpretacja wypacza bowiem sens funkcji kierownika budowy, którą to funkcję
mogłaby pełnić osoba nieposiadająca uprawnień budowalnych. Tymczasem z całą
stanowczością należy podkreślić, że pełnienie funkcji kierownika budowy jest
wykonywaniem samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, do wykonywania
której należy posiadać odpowiednie uprawnienia budowlane. Należy też zauważyć,
że jest to najbardziej odpowiedzialna funkcja na budowie i nie można jej
zdegradować wyłącznie do czynności techniczno-organizacyjnych. Kierownik budowy
ponosi odpowiedzialność za realizację obiektu
budowlanego w sposób zgodny z projektem lub pozwoleniem na budowę, przepisami,
w tym techniczno-budowlanymi, oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy.
Należy
również pamiętać, co podkreślają sądy administracyjne, iż zakres wykonywanych
samodzielnych funkcji musi być zgodny z zakresem posiadanych uprawnień
budowlanych. Zatem udział przedstawicieli innych branż niż konstrukcyjna, w tym
architektonicznej, wymagany jest ewentualnie dopiero na późniejszym etapie
inwestycji kubaturowej.
Odmienna wykładnia od przedstawionej
powyżej i ustanowienie przez inwestora jako kierownika budowy obiektu
kubaturowego osoby legitymującej się uprawnieniami w specjalności
architektonicznej, przeczyłaby także założeniu o racjonalności inwestora.
Zauważyć bowiem należy, że budowa obiektu kubaturowego od chwili rozpoczęcia
wymaga udziału inżyniera z uprawnieniami w specjalności konstrukcyjno-budowlanej.
Ustanowienie na pozycji kierownika budowy architekta przesądzałoby o
konieczności równoczesnego zatrudniania inżyniera konstruktora, ponieważ
architekt jeżeli nie ma odpowiednich uprawnień w zakresie konstrukcji, nie może
kierować robotami konstrukcyjnymi, od których rozpoczyna się cała inwestycja. Czyli
od samego początku inwestycji, inwestor musiałby zatrudniać jednocześnie co
najmniej dwie osoby – architekta i konstruktora.
Jednocześnie należy zauważyć, że
konstruktorzy otrzymują obecnie uprawnienia zarówno do kierowania robotami
budowalnymi w zakresie konstrukcji jak i architektury obiektu, co uprawnia ich
do kierowania robotami budowlanymi znacznie szerszym zakresem robót.
Konkludując,
o wyborze kierownika budowy, jak i kierownika robót decyduje każdorazowo
inwestor, natomiast jego wybór kontrolowany jest w konkretnym przypadku przez
organy nadzoru budowlanego, które przyjmują oświadczenie o podjęciu ww.
obowiązków. W przypadku budowy obiektu kubaturowego racjonalnym jest
ustanowienie jako kierownika budowy osoby z uprawnieniami w specjalności
konstrukcyjno-budowlanej, od której rozpoczyna się cała inwestycja. Pozwoli to
nie tylko na rzetelne wykonywanie tej funkcji, ale też obniży koszty inwestora,
który w przypadku wyboru innego profesjonalisty musiałby zatrudniać
jednocześnie większą liczbę fachowców.